Modal verbs

                 

     მოდალობა, ე.ი მოსაუბრის დამოკიდებულება სინამდვილისადმი, სხვა საშუალებების გარდა, შეიძლება გამოიხატოს მოდალური ზმნებით.

 ინგლისური მოდალური ზმნებია: can, could, may, might, must, ought to, shall, should, will, would, need, dare, do.  განვიხილოთ თითოეული მათგანის გამოყენების წესები.

 მოდალურ can (შეძლება) ზმნას აქვს ორი დრო: აწმყო- can და ნამყო- could.       მოდალური ზმნა can გამოხატავს:

1.      შეძლებას, შესაძლებლობას, უნარს, ცოდნას. can გამოხატავს როგორც ფიზიკურ შესაძლებლობას, ისე გონებრივ უნარს.

He can skate- მას შეუძლია ციგურებით სრიალი.

I can speak Spanish- მე შემიძლია ესპანურად ლაპარაკი.

David could read at the age of five- დევიდმა კითხვა ხუთი წლის ასაკში იცოდა.

ფიზიკური და გონებრივი აღქმის ზმნებთან (to hear, to see და ა.შ.) იხმარება მოდალური ზმნა can(could).

I could see the film well.-მე ფილმს კარგად ვერ ვხედავდი.

2.      can  ან could (აწმყოს მნიშვნელობით უფრო მეტად იხმარება ნებართვის მიცემის, ან თხოვნის გამოსახატავად.

could უფრო თავაზიან მიმართვებში გამოიყენება (მოდალურ ზმნას may- ის უფრო ოფიციალური ხასიათი აქვს.)

3.       შეიძლება გამოხატავდეს ალბათობას, შესაძლებლობას, ვარაუდს. ის ითარგმნება სიტყვებით: ალბათ, შეიძლება.

He could be in the bank -ის ალბათ ბანკშია.

4.      can(could) ზმნა შეიძლებს გამოხატავდეს ეჭვს, უნდობლობას, გაკვირვებას, უკმაყოფილებას, გაღიზიანებას.

ეჭვისა და უნდობლობის მნიშვნელობით can(could) იხმარება უარყოფით წინადადებებში, იშვიათად კითხვითში. ქართულში შეესაბამება სიტყვები ნუთუ. შეუძლებელია, საეჭვოა.

           can- ის სინონიმური ექვივალენტი to be able to  (შეძლება) გამოიყენება ყველა დროში.

                                         May(might)   

1.მოდალური ზმნა may მარტივ ინფინიტივთან კავშირში გამოხატავს ნებართვას:

     you may go home- შეგიძლიათ წახვიდეთ სახლში.

2.May(might)  გამოხატავს მოქმედების განხორციელების ვარაუდს, შესაძლებლობას, ალბათობას.

He may come tomorrow- ის შეიძლება ხვალ მოვიდეს.

3. Might –ზე დართული სრული დროის ინფინიტივი გამოხატავს შესაძლო მოქმედებას წარსულში, რომელიც არ მოხდა.

It is good we caught a taxi or we might have missed the plane- კიდევ კარგი შევძელით ტაქსის დაჭერა, თორემ ვერ მივუსწრებდით თვითმფრინავს.

May(might)- ის მნიშვნელობების გამოსახატავად გამოიყენება აგრეთვე მოდალური სიტყვები perhaps( ბრიტანული )და  maybe (ამერიკული)- შესაძლებელია.

                                                     Must

მოდალურ ზმნას - must-ს(უნდა) მხოლოდ აწმყო დროის ფორმა აქვს.. ნამყოსა და მყოფადში მას ცვლის მისი ექვივალენტი to have to   და to be to.

                                                    

1.Must  მტკიცებით ფორმაში მარტივ ინფინიტივთაბ გამოხატავს ვალდებულებას, აუცილებლობას, ბრძანებას, რჩევას.

You must do your lessons every day -გაკვეთილები უნდა მოამზადო ყოველდღიურად.

 მოდალური ზმნა must უარყოფით ფორმაში აკრძალვას ან რაიმეს არ შესრულების აუცილებლობას გამოხატავს და ითარგმნება როგორც- არ უნდა.

    You must not go there-არ უნდა წახვიდეთ იქ.

2. Must მტკიცებით წინადადებაში უფრო მეტ რწმენას, ვარაუდს, შესაძლებლობას, ალბათობის მეტ ხარისხს გამოხატავს, ვიდრე მოდალური ზმნა- may.

     It must be 5 o’ clock now-  ალბათ 5 საათია.( მე თითქმის დარწმუნებული ვარ, რომ 5 საათია).

      მოდალური ზმნა must ვარაუდის, ალბათობის, შესაძლებლობის მნიშვნელობით გამოიყენება:

  ა) მარტივ ინფინიტივთან, თუ სავარაუდო მოქმედება  აწმყოს ეხება.

 They must know her address -  მათ ეცოდინებათ მისი მისამართი.

ბ) ინფინიტივის განგრძობით  ფორმასთან, თუ სავარაუდო მოქმედება საუბრის მომენტში მიმდინარეობს.

  They must be painting now -  ახლა ის უნდა ხატავდეს.

გ) ინფინიტივის სრულ ფორმასთან, თუ სავარაუდო მოქმედება ნამყოს ეხება

   You must have read this letter - თქვენ წაკითხული გექნებათ ეს წერილი.

დ) ინფინიტივის სრულ განგრძობით ფორმასთან, თუ სავარაუდო მოქმედება მიმდინარეობს რაღაც გარკვეული დროის განმავლობაში.

    I must have been sleeping for two hours - ალბათ,  ორი საათია რაც მძინავს.

                                  

                                           Need

    Need  იხმარება როგორც სრულმნიშვნელობიანი, ასევე მოდალური ზმნის ფუნქციით. მოდალურ need-ს  მოსდევს ინფინიტივი to ნაწილაკის გარეშე, აღნიშნავს მოქმედების შესრულების აუცილებლობას და ჩვეულებრივ იხმარება კითხვით და უარყოფით წინადადებებში not ნაწილაკით.

 Need he stay here? - საჭიროა მისი აქ დარჩენა? (უნდა დარჩეს ის?)

                                

                                              Shall, Will

    თუ მომავალი დროის წარმოებისას   I  პირისათვის  გამოვიყენებთ will-ს, ნაცვლად  shall -ისა, ხოლო I I და I I I პირებისთვის გამოვიყენებთ  shall -ს  ნაცვლად will-ისა, მაშინ ფრაზა მიიღებს მოდალურ მნიშვნელობას.

     Shall  გამოხატავს განზრახვას, ვალდებულებას, წინასწარ განსჯას, დარწმუნებულობას, დაპირებას, ბრძანებას, მუქარას.

 I shall be at the station to see her off ( გადაწყვეტილება)

She shall win as she has been working  very hard (დარწმუნებულობა)

You shall go to the Institute now (ბრძანება)

They shall have English three times a week (დაპირება)

          Sall  კითხვით ფორმაში  გამოხატავს შეთავაზებას, ხოლო უარყოფით ფორმაში ბრძანებას, აკრძალვას, მტკიცებას,გადაწყვეტილებას.

          Will  მარტივ ინფინიტივთან გამოხატავს სურვილს, გადაწყვეტილებას, განზრახვას, მუქარას, სრულ ინფინიტივთან კი -ვარაუდს წარსულში.

 I will go for a walk with you (სურვილი)

They will have lost  the game (ვარაუდი)

I’ll enter the Medical Institute( განზრახვა)

   Will  კითხვით ან კითხვით- უარყოფით წინადადებაში გამოხატავს შეთავაზებას, დაპატიჟებას, მოქმედების შესრულების თავაზიან თხოვნას, ხოლო უარყოფით ფორმაში დაპირებას, აკრძალვას, განზრახვას, გადაწყვეტილებას.

I won’t smoke again (დაპირება)

I’ll watch TV. No you won’t. (აკრძალვა)

                                 

                                            Should

    Should  იხმარება მარტივ ინფინიტივთან, თუ ნათქვამი აწმყო ან მყოფად დროს ეხება და გამოხატავს ვალდებულებას, მოქმედების შესრულების ან არ შესრულების სურვილს, ტაქტიან რჩევას, რეკომენდაციას. ვალდებულების მნიშვნელობით should ნაკლებ კატეგორიულია, ვიდრე  must.

You should study well- თქვენ კარგად უნდა ისწავლოთ.

Should I go to the shop at once?- მაღაზიასი წასვლა ახლავეა საჭირო?

    Should   სრულ  ინფინიტივთან ეხება ნამყოს და გამოხატავს შეუსრულებელ ვალდებულებას, გაკიცხვას, საყვედურს.

You should have written to her long ago- თქვენ დიდი ხნის წინ უნდა მიგეწერათ წერილი მისთვის.

                                  

                                               Would

   Would მარტივ ინფინიტივთან გამოხატავს ნება-სურვილს, დაჟინებას, ალბათობას, ჩვევადქცეულ წარსულ მოქმედებას.

Why would anyone want to  tell a lie?- რატომ უნდა  გაუჩნდეს  ვინმეს ტყუილის თქმის სურვილი?

Would  სრულ ინფინიტივთან გამოიყენება თხოვნაზე ან მიპატიჟებაზე უარყოფითი პასუხის გასაცემად.

Would you like me to do lessons with you?

 

                                                             Ought to

  Ought to გამოხატავს მორალურ ვალდებულებას, მიზანშეწონილობას, საჭიროებას,  რჩევას.

We ought to defend our Mother Country - ჩვენი ვალია სამშობლოს დაცვა.

Should,  Ought to-ს გარდა, რჩევას გამოხატავს  ფრაზა had better.

   Ought to სრულ ინფინიტივთან გამოხატავს საყვედურს (გაკიცხვას) იმის გამო, რომ მოქმედება შესრულდა ან არ შესრულდა.

You ought to have helped your mother-   თქვენ უნდა დახმარებოდით დედას.

                                              

                                                  Dare

Dare  გამოხატავს მუქარა-გაბრაზებას, გაუბედაობას, სიმამაცის უქონლობას (უარყოფით ფორმაში)

How dare you speak to me! - როგორ ბედავ ჩემთან ლაპარაკს!

 

                                                           Do

   Do შეიძლება გამოყენებული იქნეს როგორც მოდალური ზმნა სრულმნიშვნელობიანი ზმნის მნიშვნელობის გასაძლიერებლად. Do ყოველთვის დგას შემასმენლის წინ.

     I do loves roses -მართლაც ძალიან მიყვარს ვარდები.                   მოდალური ზმნები

     მოდალობა, ე.ი მოსაუბრის დამოკიდებულება სინამდვილისადმი, სხვა საშუალებების გარდა, შეიძლება გამოიხატოს მოდალური ზმნებით.

 ინგლისური მოდალური ზმნებია: can, could, may, might, must, ought to, shall, should, will, would, need, dare, do.  განვიხილოთ თითოეული მათგანის გამოყენების წესები.

 მოდალურ can (შეძლება) ზმნას აქვს ორი დრო: აწმყო- can და ნამყო- could.       მოდალური ზმნა can გამოხატავს:

1.      შეძლებას, შესაძლებლობას, უნარს, ცოდნას. can გამოხატავს როგორც ფიზიკურ შესაძლებლობას, ისე გონებრივ უნარს.

He can skate- მას შეუძლია ციგურებით სრიალი.

I can speak Spanish- მე შემიძლია ესპანურად ლაპარაკი.

David could read at the age of five- დევიდმა კითხვა ხუთი წლის ასაკში იცოდა.

ფიზიკური და გონებრივი აღქმის ზმნებთან (to hear, to see და ა.შ.) იხმარება მოდალური ზმნა can(could).

I could see the film well.-მე ფილმს კარგად ვერ ვხედავდი.

2.      can  ან could (აწმყოს მნიშვნელობით უფრო მეტად იხმარება ნებართვის მიცემის, ან თხოვნის გამოსახატავად.

could უფრო თავაზიან მიმართვებში გამოიყენება (მოდალურ ზმნას may- ის უფრო ოფიციალური ხასიათი აქვს.)

3.       შეიძლება გამოხატავდეს ალბათობას, შესაძლებლობას, ვარაუდს. ის ითარგმნება სიტყვებით: ალბათ, შეიძლება.

He could be in the bank -ის ალბათ ბანკშია.

4.      can(could) ზმნა შეიძლებს გამოხატავდეს ეჭვს, უნდობლობას, გაკვირვებას, უკმაყოფილებას, გაღიზიანებას.

ეჭვისა და უნდობლობის მნიშვნელობით can(could) იხმარება უარყოფით წინადადებებში, იშვიათად კითხვითში. ქართულში შეესაბამება სიტყვები ნუთუ. შეუძლებელია, საეჭვოა.

           can- ის სინონიმური ექვივალენტი to be able to  (შეძლება) გამოიყენება ყველა დროში.

                                         May(might)   

1.მოდალური ზმნა may მარტივ ინფინიტივთან კავშირში გამოხატავს ნებართვას:

     you may go home- შეგიძლიათ წახვიდეთ სახლში.

2.May(might)  გამოხატავს მოქმედების განხორციელების ვარაუდს, შესაძლებლობას, ალბათობას.

He may come tomorrow- ის შეიძლება ხვალ მოვიდეს.

3. Might –ზე დართული სრული დროის ინფინიტივი გამოხატავს შესაძლო მოქმედებას წარსულში, რომელიც არ მოხდა.

It is good we caught a taxi or we might have missed the plane- კიდევ კარგი შევძელით ტაქსის დაჭერა, თორემ ვერ მივუსწრებდით თვითმფრინავს.

May(might)- ის მნიშვნელობების გამოსახატავად გამოიყენება აგრეთვე მოდალური სიტყვები perhaps( ბრიტანული )და  maybe (ამერიკული)- შესაძლებელია.

                                                     Must

მოდალურ ზმნას - must-ს(უნდა) მხოლოდ აწმყო დროის ფორმა აქვს.. ნამყოსა და მყოფადში მას ცვლის მისი ექვივალენტი to have to   და to be to.

                                                    

1.Must  მტკიცებით ფორმაში მარტივ ინფინიტივთაბ გამოხატავს ვალდებულებას, აუცილებლობას, ბრძანებას, რჩევას.

You must do your lessons every day -გაკვეთილები უნდა მოამზადო ყოველდღიურად.

 მოდალური ზმნა must უარყოფით ფორმაში აკრძალვას ან რაიმეს არ შესრულების აუცილებლობას გამოხატავს და ითარგმნება როგორც- არ უნდა.

    You must not go there-არ უნდა წახვიდეთ იქ.

2. Must მტკიცებით წინადადებაში უფრო მეტ რწმენას, ვარაუდს, შესაძლებლობას, ალბათობის მეტ ხარისხს გამოხატავს, ვიდრე მოდალური ზმნა- may.

     It must be 5 o’ clock now-  ალბათ 5 საათია.( მე თითქმის დარწმუნებული ვარ, რომ 5 საათია).

      მოდალური ზმნა must ვარაუდის, ალბათობის, შესაძლებლობის მნიშვნელობით გამოიყენება:

  ა) მარტივ ინფინიტივთან, თუ სავარაუდო მოქმედება  აწმყოს ეხება.

 They must know her address -  მათ ეცოდინებათ მისი მისამართი.

ბ) ინფინიტივის განგრძობით  ფორმასთან, თუ სავარაუდო მოქმედება საუბრის მომენტში მიმდინარეობს.

  They must be painting now -  ახლა ის უნდა ხატავდეს.

გ) ინფინიტივის სრულ ფორმასთან, თუ სავარაუდო მოქმედება ნამყოს ეხება

   You must have read this letter - თქვენ წაკითხული გექნებათ ეს წერილი.

დ) ინფინიტივის სრულ განგრძობით ფორმასთან, თუ სავარაუდო მოქმედება მიმდინარეობს რაღაც გარკვეული დროის განმავლობაში.

    I must have been sleeping for two hours - ალბათ,  ორი საათია რაც მძინავს.

                                  

                                           Need

    Need  იხმარება როგორც სრულმნიშვნელობიანი, ასევე მოდალური ზმნის ფუნქციით. მოდალურ need-ს  მოსდევს ინფინიტივი to ნაწილაკის გარეშე, აღნიშნავს მოქმედების შესრულების აუცილებლობას და ჩვეულებრივ იხმარება კითხვით და უარყოფით წინადადებებში not ნაწილაკით.

 Need he stay here? - საჭიროა მისი აქ დარჩენა? (უნდა დარჩეს ის?)

                                

                                              Shall, Will

    თუ მომავალი დროის წარმოებისას   I  პირისათვის  გამოვიყენებთ will-ს, ნაცვლად  shall -ისა, ხოლო I I და I I I პირებისთვის გამოვიყენებთ  shall -ს  ნაცვლად will-ისა, მაშინ ფრაზა მიიღებს მოდალურ მნიშვნელობას.

     Shall  გამოხატავს განზრახვას, ვალდებულებას, წინასწარ განსჯას, დარწმუნებულობას, დაპირებას, ბრძანებას, მუქარას.

 I shall be at the station to see her off ( გადაწყვეტილება)

She shall win as she has been working  very hard (დარწმუნებულობა)

You shall go to the Institute now (ბრძანება)

They shall have English three times a week (დაპირება)

          Sall  კითხვით ფორმაში  გამოხატავს შეთავაზებას, ხოლო უარყოფით ფორმაში ბრძანებას, აკრძალვას, მტკიცებას,გადაწყვეტილებას.

          Will  მარტივ ინფინიტივთან გამოხატავს სურვილს, გადაწყვეტილებას, განზრახვას, მუქარას, სრულ ინფინიტივთან კი -ვარაუდს წარსულში.

 I will go for a walk with you (სურვილი)

They will have lost  the game (ვარაუდი)

I’ll enter the Medical Institute( განზრახვა)

   Will  კითხვით ან კითხვით- უარყოფით წინადადებაში გამოხატავს შეთავაზებას, დაპატიჟებას, მოქმედების შესრულების თავაზიან თხოვნას, ხოლო უარყოფით ფორმაში დაპირებას, აკრძალვას, განზრახვას, გადაწყვეტილებას.

I won’t smoke again (დაპირება)

I’ll watch TV. No you won’t. (აკრძალვა)

                                 

                                            Should

    Should  იხმარება მარტივ ინფინიტივთან, თუ ნათქვამი აწმყო ან მყოფად დროს ეხება და გამოხატავს ვალდებულებას, მოქმედების შესრულების ან არ შესრულების სურვილს, ტაქტიან რჩევას, რეკომენდაციას. ვალდებულების მნიშვნელობით should ნაკლებ კატეგორიულია, ვიდრე  must.

You should study well- თქვენ კარგად უნდა ისწავლოთ.

Should I go to the shop at once?- მაღაზიასი წასვლა ახლავეა საჭირო?

    Should   სრულ  ინფინიტივთან ეხება ნამყოს და გამოხატავს შეუსრულებელ ვალდებულებას, გაკიცხვას, საყვედურს.

You should have written to her long ago- თქვენ დიდი ხნის წინ უნდა მიგეწერათ წერილი მისთვის.

                                  

                                               Would

   Would მარტივ ინფინიტივთან გამოხატავს ნება-სურვილს, დაჟინებას, ალბათობას, ჩვევადქცეულ წარსულ მოქმედებას.

Why would anyone want to  tell a lie?- რატომ უნდა  გაუჩნდეს  ვინმეს ტყუილის თქმის სურვილი?

Would  სრულ ინფინიტივთან გამოიყენება თხოვნაზე ან მიპატიჟებაზე უარყოფითი პასუხის გასაცემად.

Would you like me to do lessons with you?

 

                                                             Ought to

  Ought to გამოხატავს მორალურ ვალდებულებას, მიზანშეწონილობას, საჭიროებას,  რჩევას.

We ought to defend our Mother Country - ჩვენი ვალია სამშობლოს დაცვა.

Should,  Ought to-ს გარდა, რჩევას გამოხატავს  ფრაზა had better.

   Ought to სრულ ინფინიტივთან გამოხატავს საყვედურს (გაკიცხვას) იმის გამო, რომ მოქმედება შესრულდა ან არ შესრულდა.

You ought to have helped your mother-   თქვენ უნდა დახმარებოდით დედას.

                                              

                                                  Dare

Dare  გამოხატავს მუქარა-გაბრაზებას, გაუბედაობას, სიმამაცის უქონლობას (უარყოფით ფორმაში)

How dare you speak to me! - როგორ ბედავ ჩემთან ლაპარაკს!

 

                                                           Do

   Do შეიძლება გამოყენებული იქნეს როგორც მოდალური ზმნა სრულმნიშვნელობიანი ზმნის მნიშვნელობის გასაძლიერებლად. Do ყოველთვის დგას შემასმენლის წინ.

     I do loves roses -მართლაც ძალიან მიყვარს ვარდები.